CHP Programının Yenilenmesi: Köklerden Geleceğe, Yeniden Kuruluş Vizyonu

Türkiye, uzun süredir yönetim krizlerinin ve kurumsal erozyonun içinde. Yirmi üç yıllık AKP iktidarı boyunca siyasal İslamcı anlayış, Cumhuriyet’in laiklik, hukuk devleti, bilimsel eğitim ve kamusal ekonomi temelinde kurduğu yapıyı sistematik biçimde aşındırdı. Bugün yaşanan ekonomik ve hukuki çöküş; kötü yönetimin değil, bilinçli bir ideolojik tercihin sonucudur. Ülkenin yeniden ayağa kalkması, ancak Atatürk’ün kurucu aklını ve devrimci mirasını çağın gerekleriyle birleştiren bir programla mümkündür.

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), programını yenilerken tarihsel bir sürekliliğin eşiğinde duruyor. Bu yenilenme, bir kopuş değil; köklere ve halkçı mirasa yeniden tutunma iradesidir. Hazırlanan program, 28–30 Kasım 2025’te Ankara Arena’da gerçekleştirilecek 39. Olağan Kurultay’da delegelerin onayına sunulacaktır. CHP’nin en güçlü dönemleri, çağın ruhunu yakalayıp Atatürk devrimlerinin özünü koruduğu zamanlardır. Bugün yürütülen yenilenme çalışması, sadece 1976 Parti Programı’nın halkçı karakterini değil; aynı zamanda Demokrat Parti döneminin baskıcı ortamında hazırlanan ve 1961 Anayasası’na yön veren İlk Hedefler Beyannamesi’nin demokrasi, hukuk devleti ve özgürlük vizyonunu da yeniden hatırlatmaktadır. İlk Hedefler Beyannamesi, tek adam yönetimine karşı kuvvetler ayrılığı, parlamenter düzen ve temel hakları savunarak Cumhuriyet tarihinde benzersiz bir müdahale ortaya koymuştu. 1976 Programı ise, CHP’yi yalnızca bir parti değil, toplumsal dönüşümün motoru yapan özgürlük, eşitlik ve halk egemenliği ilkelerini yükseltmişti. Bugün bu iki güçlü geleneğin güncellenmesi zorunludur.

Laiklik: Özgürlüğün ve Bilimin Güvencesi

Laiklik, Atatürk’ün Cumhuriyet’e kazandırdığı en temel devrimlerden biridir ve çağdaş, özgür ve eşit yurttaşların yaşadığı bir toplumun önkoşuludur. Laiklik, yalnızca bir anayasal hüküm değil; özgür düşüncenin, kadın-erkek eşitliğinin, bilimsel aklın ve kamusal eğitimin güvencesidir. Ahmet Taner Kışlalı’nın sözleri, laikliğin özünü berrak biçimde ortaya koyar: “Laikliğin ortaya çıkışını zorunlu kılan iki temel neden var: Birincisi, farklı inançtan insanların barış içinde bir arada yaşamalarını sağlamak. İkincisi, değişen koşullara aklın ve bilimin ışığında çözüm arama yolunu açık tutmak.” Bu çerçeve bugün de geçerlidir. CHP için laiklik bir siyasal tercih değil, yurttaşların inanç ve vicdan özgürlüğünün mutlak teminatıdır.

Bilimsel Eğitim ve Özerk Üniversite

Yeni program, anaokulundan üniversiteye kadar bilimsel, eleştirel ve laik eğitimi merkeze almak zorundadır. Eğitimde fırsat eşitliği, özellikle kız çocuklarının ve yoksul ailelerin çocuklarının öncelikli hakkı olarak görülmelidir. CHP, eğitimi piyasalaşmadan kurtaracak, nitelikli ve kamusal eğitimi yeniden inşa edecek politikaları hayata geçirmekle yükümlüdür. Üniversiteler, siyasal baskıdan ve kayyum düzeninden arındırılmalı; bilimsel özerklik, özgür düşünce ve akademik liyakat ilkeleriyle yeniden yapılandırılmalıdır.

Hukuk Devleti ve Yargı Bağımsızlığı

Türkiye’de yargı bağımsızlığı, uzun süredir sistematik siyasi müdahalelerle zayıflatıldı. 2010 ve 2017 Referandumları, yargıyı iktidar odaklarının güç mücadelesine açarak kuvvetler ayrılığını fiilen ortadan kaldırdı. Türkiye bugün, hukukun üstünlüğünü değil, üstünlerin hukukunu dayatan bir rejimin ağırlığı altında nefes almaya çalışıyor. CHP’nin görevi, bu tahribatı gidermek, anayasal düzeni yeniden kurmak ve yüksek yargının bağımsızlığını evrensel standartlarda güvenceye almaktır. Türkiye’nin ihtiyacı, yargıdaki siyasal tahakkümü kökten tasfiye eden gerçek bir demokratik yeniden kuruluş sürecidir. Bu reform, ülkeyi yeniden hukuk zeminine çeken tarihsel bir sorumluluktur.

Parlamenter Sisteme Geçiş

Yürütme gücünü tek kişide toplayan mevcut sistem, Türkiye’ye istikrar değil; kurumsal çürüme ve demokratik gerileme getirmiştir. CHP’nin hedefi, kuvvetler ayrılığını yeniden tesis eden güçlendirilmiş parlamenter sisteme geçiştir. Bu sistem; yetkin bir Meclis, tarafsız bir Cumhurbaşkanı, hesap verebilir bir yürütme ve bağımsız bir yargı üzerine kurulmalıdır. Parlamenter düzen, eşit yurttaşlığı kurumsal güvenceye kavuşturur. Bu geçiş, Türkiye’nin demokratik nefesini geri kazanması için zorunlu bir yön değişimidir.

Katılımcı Demokrasi ve Sosyal Adalet

Yeni CHP programı, adaleti yalnızca yargı sisteminde değil, gelir dağılımında, eğitimde, istihdamda, çevrede ve gündelik yaşamda tesis etmeyi esas almalıdır. Gelir eşitsizliği ile demokrasi yan yana yaşayamaz. Bu nedenle CHP, halkın siyasete doğrudan katılımını güçlendiren dijital platformlar, yerel meclisler ve gençlik konseyleriyle katılımcı demokrasiyi kurumsallaştırmalıdır.

 

Planlı, Kamucu Ekonomi: Zorunluluktur, Nostalji Değil

Türkiye ekonomisi, uzun süredir Özalizm’le başlayan, AKP döneminde siyasal İslamcı bir yağma düzenine dönüşen bir modelin yıkıcı sonuçlarını yaşamaktadır. Bu model, üretimi değil tüketimi; kamusal kalkınmayı değil, yandaş sermaye birikimini büyütmüştür. Kamusal kaynakları belirli bir zümreye aktararak devleti bir “rant makinesine” çevirmiştir. Bu yağma düzeni, Cumhuriyet’in kamucu ve planlı ekonomi mirasını tasfiye etmiş; sosyal devleti zayıflatmıştır. Günümüz de gerçek işsiz sayısı 12 milyonu aşarak rekor kırmış ve ülkemiz borç, yoksulluk ve güvencesizlik sarmalına sokulmuştur. Türkiye’nin çıkışı; planlı kalkınma, kamusal yatırım ve üretim temelli bir ekonomiyle mümkündür. Yeni kamuculuk, yalnızca fabrika ve toprak politikası değil; enerji, su, gıda, veri, madenler ve yapay zekâ gibi stratejik alanlarda dijital ve stratejik kamuculuğu da içermelidir.

Bağımsız Dış Politika ve Barışçı Cumhuriyet Vizyonu

CHP’nin dış politika anlayışı, Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesinin evrensel değerini yeniden hatırlatmalıdır. Türkiye’nin çıkarı, çatışmanın değil, barışın, diplomasi ve uluslararası hukukun yolundan geçmektedir. Bağımsızlık, yalnızca ekonomik değil, siyasal ve diplomatik bağımsızlık anlamına gelir. Yeni program, tam bağımsızlık ilkesini yeniden güncellemelidir: Türkiye, ne Batı’nın uydusu ne de Doğu’nun arka bahçesi olmalıdır. Gerçek dış politika, halkın refahını, bölgesel barışı ve ulusal onuru koruyarak yürütülür.

Yeni Programın Görevi

Yeni program, Cumhuriyet devrimlerinin halkçı ve aydınlanmacı çizgisini sürdürdüğü sürece CHP yalnızca geçmişin değil, geleceğin de partisi olacaktır. Önümüzdeki görev; 1923’ün kurucu aklını, 1976’nın halkçı ruhunu ve bugünün çağdaş ihtiyaçlarını birleştiren “Yenilenmiş Demokratik Sol Cumhuriyet Programı”nı oluşturmaktır. Bu program, Türkiye’nin gerçek kurtuluş reçetesidir.

Mahmut Aslan- 28 Kasım 2025