MUAMMER AKSOY'UN MÜCADELESİ

MUAMMER AKSOY'UN MÜCADELESİ

Bir Ömür, Bir Mücadele

31 Ocak 1990 akşamı, Ankara Bahçelievler'de bir aydın daha katledildi. Prof. Dr. Muammer Aksoy, evinin kapısında üç kurşunla öldürüldü. Ardından Bahriye Üçok, Uğur Mumcu, Ahmet Taner Kışlalı gelecekti. 1990'lı yılların o karanlık döneminde, Türkiye'nin aydınlanma mücadelesinin öncüleri birer birer susturuluyordu. Peki kim, neden korkuyordu bu insanlardan? Yanıt basitti: Çünkü onlar, bugünlerin geleceğini 30-40 yıl öncesinden görmüş ve toplumu uyarmak için canlarını ortaya koymuşlardı.

1917 yılında Antalya'nın İbradı ilçesinde doğan Muammer Aksoy, 19 yaşında İstanbul Darülfünunu Hukuk Fakültesi'ni birincilikle bitirdi. Mustafa Kemal'in "Sizleri bir kıvılcım olarak yolluyorum, alevler olarak geri dönmelisiniz" dediği o dönemde, devlet hesabına Zürih'e gönderildi. Burayı da birincilikle bitirip doktor unvanını aldı. Yurda döndükten sonra Siyasal Bilgiler Okulu'nda Medeni Hukuk asistanlığına başladı, sırasıyla doçent ve profesör oldu. Ama asıl mücadelesi üniversite kürsülerinde değil, demokrasi ve laiklik cephesinde verilecekti.

Demokrat Parti'ye Karşı İlk İsyan

1950-1960 arası Demokrat Parti iktidarı, başlangıçtaki demokratik vaatlerinin tersine giderek baskıcı bir yönetime dönüştü. Bu karanlık döneme karşı Muammer Aksoy ve arkadaşları, 1 Nisan 1954'te Forum dergisini çıkardılar. Derginin yazarları arasında Bülent Ecevit, Turhan Feyzioğlu, Turan Güneş, Bahri Savcı gibi dönemin önde gelen aydınları vardı. Forum, sadece bir dergi değildi; aynı zamanda 1961 Anayasası'nın fikri altyapısını hazırlayan bir hareketin adıydı.

1956'da yaşanan bir olay, Aksoy'un karakterini ortaya koyar: Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı Turhan Feyzioğlu'nun Bakanlık emrine alınması üzerine Muammer Aksoy ve diğer Forum yazarları üniversiteden istifa ederler. Bu istifa, o dönem için büyük bir cesaret örneğidir ve Aksoy'un özgeçmişinde özellikle vurguladığı bir olaydır. İktidarın baskısına boyun eğmez, yazmaya devam eder. Hatta 1956'da bir yazısı nedeniyle gece yarısı gözaltına alınır ve sabaha kadar sorgulanır. Ama yılmaz.

27 Mayıs ve Tarihi Görev

27 Mayıs 1960 müdahalesi sonrası Aksoy, tarihi bir görevi üstlenir. Kurucu Meclis için ön hazırlık yapan bilim kurulunda yer alır, ardından Anayasa hazırlık çalışmalarında görev alır. En önemlisi, Kurucu Meclis'te 1961 Anayasası'nın sözcülüğünü yapar. 3 Nisan 1961'deki tarihi konuşmasında şöyle der: "Bu Anayasada asla doktrin yoktur. Ne devletçilik vardır ne liberalizm ne sosyalizm. Bu Anayasa, renksiz ama karakter sahibi bir Anayasadır. 20. asrın ulaştığı medeniyet seviyesine uygun, her parti programının tatbik edilmesine imkân veren bir Anayasadır."

1961 Anayasası, Türkiye tarihinin en özgürlükçü anayasasıdır. Kişi haklarını korur, yargı bağımsızlığını güvence altına alır, sosyal devlet ilkesini benimser, üniversite özerkliğini sağlar. Aksoy, bu anayasayı şöyle özetler: "27 Mayıs Anayasası, tüm Atatürk ilkelerinin çağımızın potasına dökülmesinden başka bir şey değildir." Ancak 12 Mart 1971 Muhtırası ile bu anayasa tırpanlanmaya başlanır. Aksoy, yapılan değişikliklere şiddetle karşı çıkar. Sonuç? Ortam dergisinin başyazarlığını yaparken, 18 Mayıs 1971'de 427 kişiyle birlikte tutuklanır. Mamak Askeri Cezaevi'nde Mümtaz Soysal, İlhami Soysal ve diğer aydınlarla birlikte kalır. İki yıl yargılanır, sonunda aklanır. Ama mücadeleden asla vazgeçmez.

Demokratik Sol'un Mimarlarından

CHP'nin "Ortanın Solu" hareketi ve sonrasında "Demokratik Sol" kavramının parti tüzüğüne girmesi sürecinde Muammer Aksoy kritik rol oynar. 1966 Kurultayı'nda Divan başkanlığı seçiminde, Ortanın Solu taraftarı olarak karşıtların adayını sadece 74 oy farkla yener. Böylesine önemli bir kurultayı Aksoy'un yönetmesi, parti içindeki ağırlığını gösterir. Ona göre CHP'nin halkı refaha ulaştıracak bir program uygulamaya kararlı olduğunu göstermesi gerekir: "Buna kısaca 'Sosyal Demokrasi' yolu, 'Toplumcu Demokrasi' yolu demek gerekir." 1977 seçimlerinde CHP %41,4 oy alır – çok partili hayatta solun aldığı en yüksek oy oranıdır. Aksoy da bu seçimde milletvekili seçilir ve Meclis Anayasa Komisyonu Başkanlığını yürütür.

Milli Petrol ve Madenler Davası

Aksoy'un mücadelesinin bir diğer ayağı ekonomik bağımsızlıktır. 1943'ten itibaren İhsan Topaloğlu ile birlikte milli petrol davasını yürütür. Topaloğlu anlatır: "Kendisine mevcut problemleri anlatınca, 'bu işi vatan meselesi addettiğinden' ücretsiz yapacağını söyledi." Aksoy'un tavrı nettir: "Türkiye'de iktisadi faaliyette bulunma yetkisi Türk devletine ve Türklere aittir." Yabancı şirketlerin petrolümüzü sömürmesine karşı yıllarca mücadele eder. 1978'de Ecevit hükümeti döneminde "Devletçe İşletilecek Madenler Yasası" çıkar ve Aksoy bu yasanın hazırlık komisyonunda yer alır. Meclis kürsüsünden haykırır: "Türkiye'deki boraks rezervlerinin değeri 9 trilyondur ve hiç vergi almadan Türk Devleti 30 sene idare edilebilir." Ne yazık ki 12 Eylül darbesi bu yasanın uygulanmasını engeller.

Laiklik: En Büyük Mücadele

Aksoy'un en kararlı mücadelesi laiklik içindir. Ona göre: "Laiklik Devrimi, Atatürk'ün Türk toplumuna yaptığı hizmetlerin -tam bağımsızlık yanında- en büyüğüdür." 1980'lerin sonunda kurduğu Atatürkçü Düşünce Derneği'nin başkanı olarak, laikliğe yönelik tehlikeleri görür ve uyarır. Türban konusunda 30 yıl önceki uyarısı bugün gerçekleşmiştir: "Üniversitede başörtüsü yasağının kaldırılması, barolarda, kamu hizmeti görülen yerlerde, hatta liselerde, önce türban, sonra çarşaf, takke taşıma çabalarını davet edecektir."

Ayasofya'nın cami yapılmasına yönelik çabalar için şöyle yazar: "Bu eylemin amacı namaz kılacak yer bulmak değildir. Bu yalnızca laiklik ilkesine tokat atmaktır." 163. maddenin kaldırılmasına da karşı çıkar: "Şeriat düzeninin gelmesini örgütlü olarak sağlamaya yönelik çabaları yasal saymak, Türkiye Cumhuriyeti'nin ortadan kaldırılmasına izin vermek demektir." 1991'de 163. madde kaldırılır ve Aksoy'un uyardığı her şey yaşanır.

Suikast ve Ardından

31 Ocak 1990 akşamı saat 19.00'da Muammer Aksoy, Bahçelievler'deki evinin girişinde üç kurşunla vurulur. Suikastten sonra farklı örgütler cinayet üstlenir. 2000 yılında başlatılan Umut Operasyonu'nda sanıklar yakalanır ve mahkûm edilir. Ancak tatbikatta çelişkiler vardır, gerçek failller ve asıl sorumluların kim olduğu hâlâ tartışmalıdır. Eşi Ülke Aksoy'un sözleri çarpıcıdır: "Katillerin bulunamaması için iki ihtimal var. Ya görevlilerin yetersizliği ya da onlarla bağlantıları."

Cenazesinde sadece 10.000 kişi vardır. İlhami Soysal acı bir soru sorar: "3 milyonluk Ankara'da, 56 milyonluk Türkiye'de sadece 10.000 kişi mi? Yoksa biz demokrasiye layık olmayan bir toplum muyuz?"

Günümüze Mesajlar

Muammer Aksoy'un katledilmesinden 36 yıl sonra Türkiye'nin yaşadıkları, onun bütün uyarılarını acı bir şekilde doğruladı. CIA'nın Türkiye İstasyon Şefi Paul Henze'nin "Kemalizm ölmüştür" sözü, Graham Fuller'ın "Türkiye artık İslam'ın günlük yaşamdaki rolünü yeniden düşünmelidir" çağrısı ve Huntington'ın "Türkiye'nin Atatürk'ün mirasını reddetmesi gerektiği" iddiası, 1990'larda aydınların katledilmesiyle başlayan sürecin neyi hedeflediğini gösteriyordu.

Bugün Türkiye'de Aksoy'un uyardığı gelişmelerin hepsi yaşandı: Türban serbestleşti, Ayasofya ibadete açıldı, 163. madde kalktı, laiklik zedelendi, yargı bağımsızlığı sorgulanır hale geldi, üniversite özerkliği ortadan kalktı, ekonomik bağımsızlık yara aldı. Kişiye özel anayasa değişiklikleri yapıldı, ormanlar satışa çıkarıldı, milli servetler elden gitti. Aksoy'un koruması için canını verdiği 1961 Anayasası yerini 1982 Anayasası'na bıraktı.

Ama Atatürk'ün dediği gibi, fikirler ölmez: "Ektiğimiz tohumlar o kadar özlü ve kuvvetlidirler ki bu fikirler, Hint'ten, Mısır'dan döner dolaşır gene gelir, verimli neticeleri kalpleri doldurur." Muammer Aksoy'un ektiği tohumlar da filizlenecek, çünkü savunduğu değerler evrenseldir: İnsan onuru, özgürlük, adalet, laiklik, tam bağımsızlık, hukuk devleti, demokrasi...

Aksoy’u Unutmayınız, hatırlayınız ve mücadelesini sürdürünüz!

Muammer Aksoy'un hayatı, bir mücadele tarihidir. Demokrat Parti zorbalığına, 12 Mart ve 12 Eylül askeri darbelerine karşı hep dik durdu, konuştu, yazdı. Üniversiteden istifa etti, gözaltına alındı, tutuklandı, hapis yattı, ama asla yılmadı. Sonunda evinin önünde katledildi. Ancak fikirleri ölmedi, ölmeyecek.

Bugün bizim görevimiz, Muammer Aksoy'u unutmamak, hatırlamak değil; onun mücadelesini sürdürmek, fikirlerini yaşatmak, ideallerini gerçekleştirmek için çalışmaktır. Çünkü onun bir uyarısını asla unutmamalıyız: "Uygarlıktan yana olanlar da gerilikten yana olanlar kadar yürekli ve özverili olmadıkça Türkiye'nin aydın ufuklara doğru gidişi sürdürülemez."

Cumhuriyetin ikinci yüzyılında, Muammer Aksoy'un "kimsesizlerin kimsesi olacak laik, demokratik cumhuriyet" ideali için mücadele etmek, ona en büyük saygı gösterisidir. Unutmayınız, hatırlayınız ve mücadelesini sürdürünüz!

 

Mahmut Aslan- 31.01.2026